Những mẩu chuyện về góc nhìn ngoại giao

12/06/2012

Trong hoạt động ngoại giao, những chính sách ngoại giao kịp thời, sáng suốt để giữ vững nền hòa bình, độc lập của đất nước hay một sáng kiến nhanh trí của người làm ngoại giao… sẽ góp phần không nhỏ và sự thành công hay thất bại trong công tác ngoại giao. Song, để có được thành công, người cán bộ ngoại giao cần có những phẩm chất gì?

* Nhân nhượng nhưng không khuất phục

Sau Cách mạng tháng Tám, nước ta giành được độc lập nhưng ở vào tình thế vô cùng khó khăn. Ở miền Nam, quân Pháp lăm le quay trở lại, đế quốc Anh và Mỹ cũng tỏ rõ dã tâm xâm lược. Bộ máy nhà nước ta còn mong manh, quân đội chưa lớn mạnh, tài chính không có. Nhân dân ta lại vừa phải chịu nạn đói thảm khốc.

Trong hoàn cảnh ấy, ở miền Bắc, hơn hai mươi vạn quân Tưởng do tướng Lư Hán dẫn đầu kéo vào nước ta với âm mưu tiêu diệt chính quyền cách mạng, đưa Quốc dân đảng lên nắm quyền.

Trước tình hình trên, với tầm nhìn sáng suốt của một vị lãnh tụ vĩ đại, cũng là nhà ngoại giao tài ba, Bác Hồ đã dặn mọi người:

- Bọn ấy sang chẳng tử tế gì đâu. Chúng sẽ ăn bám, báo hại, đưa bọn phản động về phá ta, làm nhiều điều chướng tai gai mắt. Phải khôn khéo và luôn luôn tỉnh táo. Phải biết nhân nhượng, cái gì cho, cái gì không cho, phải có đối sách thích hợp.

Bác lại nhắc:

- Nhưng nhân nhượng không phải là khuất phục.

Với phương châm ấy, chúng ta đã cố hết sức mềm dẻo, tránh khiêu khích và xung đột. Tuy nhiên, đúng như Bác đã nói, nhân nhượng không phải là khuất phục.

Có lần quân Tưởng đòi thêm gạo, Bác trả lời không có. Một tướng của Lư Hán dọa dùng vũ lực. Bác bình tĩnh đáp lại: “Ông muốn làm gì cũng được. Nhưng tôi không thể cho ông nhiều gạo hơn nữa để dân tộc tôi chết đói”. Trước thái độ kiên quyết của Bác, Lư Hán đành phải làm hòa.

Bài học rút ra: Tùy vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của đất nước mà phải có chính sách ngoại giao thích hợp. Nhà ngoại giao phải biết mềm dẻo nhưng cũng cần kiên quyết ở những điểm mấu chốt.

* Ngoại giao là công cụ hữu hiệu để bảo vệ nền độc lập và sự phát triển của đất nước

Thế kỷ XIX, khi hầu hết các nước Đông Nam Châu Á bị phương Tây xâm chiếm, vua Rama IV của Thái Lan đã căn dặn các sứ thần của mình:

 - Nếu chúng ta có một mỏ vàng chất lượng cực tốt, và nếu ta dùng toàn bộ số vàng đó để mua súng đạn thì người phương Tây chỉ bán cho ta những thứ súng đạn xoàng thôi, không bán cho ta súng tốt nhất đâu. Như vậy ta không thể dùng vàng để mua vũ khí nhằm bảo vệ đất nước. Cho nên chúng ta cần phải bảo vệ đất nước bằng con tim và cái lưỡi của mình.

Theo đường lối đó, Thái Lan đã chủ động ký sớm một hiệp ước hữu nghị và thương mại với Anh năm 1855 (mà sau này sẽ làm mẫu cho những ký kết tương tự với các nước phương Tây khác). Trong bản hiệp ước hữu nghị và thương mại ấy, Thái Lan có một số nhân nhượng về trị ngoại pháp quyền, thuế nhập khẩu và một số thuế khác để đánh đổi lấy việc Anh tôn trọng nền độc lập của Thái Lan và ngăn chặn tham vọng xâm lược của các nước khác. Một phần không nhỏ nhờ vào chính sách ngoại giao khéo léo ấy mà Thái Lan đã bảo vệ được hiệu quả và lâu dài nền độc lập của mình.

Bài học rút ra: Cần đánh giá đúng tầm quan trọng của ngoại giao trong từng giai đoạn: có lúc ngoại giao có vai trò thấp hơn quân sự nhưng không thể thiếu, có lúc ngoại giao có vai trò ngang với quân sự, có lúc ngoại giao có vai trò quan trọng hơn quân sự. Mặt khác, cần biết vận dụng mâu thuẫn giữa các nước lớn theo hướng có lợi cho mình.

* Dùng tiếng Anh hay tiếng Pháp?

Từ sau thế chiến thứ II, tiếng Anh đã có vị trí hàng đầu trên thế giới và được dùng phổ biến tại các hội nghị quốc tế. Nhưng cuộc họp của Hội đồng đối tác châu Âu – Đại Tây Dương (EAPC) ngày 22-11-2002 trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) lại là một ngoại lệ. Lý do chính là sự tham gia của ông Leonid Kuchma, tổng thống Ucraina.

Ông Leonid Kuchma không được Anh và Mỹ chấp nhận. Hai nước này tố cáo rằng hai năm trước đây, ông Kuchma đã đồng ý bán cho Irắc thiết bị rada phát hiện máy bay. Làm ngơ trước những lời cáo buộc trên, ông Kuchma vẫn quyết định tham gia cuộc họp. Thậm chí, ông còn đòi có một ghế đàm phán cho Ucraina tại cuộc họp EAPC vào ngày hôm sau.

Một vấn đề nan giải đã nảy sinh: nếu sắp xếp thứ tự các nước theo bảng chữ cái tiếng Anh thì ông Kuchma sẽ ngồi vào khu vực ghế dành cho các nước có chữ cái “U” đứng đầu, và như vậy thì chắc chắn rằng ông sẽ ngồi bên tay phải của ông Tony Blair, Thủ tướng Anh (UK), và ngồi cách ông Bush, Tổng thống Mỹ (USA) không xa lắm. Điều này chắc chắn sẽ khiến hai ông Bush và Tony Blair không hài lòng.

Sau nhiều ngày suy nghĩ, cuối cùng, những cán bộ ngoại giao làm công tác tổ chức cuộc họp cũng tìm được một giải pháp rất hiệu quả: Vị trí trong cuộc họp sẽ được sắp xếp theo bảng chữ cái của tiếng Pháp.

Với sáng kiến này, ông Bush - Tổng thống Mỹ (États-Unis) sẽ ngồi gần đại diện các nước bắt đầu bằng chữ cái “E” như Estonia, Ethiopia... Thủ tướng Anh Tony Blair (Royaume-Uni) sẽ ngồi gần đại diện các nước mới gia nhập NATO là Rumani và Slovenia. Còn ông Kuchma (Ukraine) ngồi cạnh đại diện của Thổ Nhĩ Kỳ (Turquie).

Đây là một sáng kiến ngoại giao khôn khéo. Việc sắp xếp chỗ ngồi theo bảng chữ cái tiếng Pháp thay cho bảng chữ cái tiếng Anh đã khiến hai nước Anh và Mỹ không có lý do để mất lòng và cũng không làm cho ông Kuchma bị khó xử tại một hội nghị quan trọng.

Trong Hội nghị này, ông Kuchma đã đọc một bài diễn văn thân thiện, tránh đề cập tới việc bán hệ thống rada cho Irắc và tỏ ý mong muốn gia nhập NATO.

Bài học rút ra: Cán bộ ngoại giao phải giàu sáng kiến và nhanh trí để giải quyết các bất đồng và tránh những căng thẳng không đáng có, theo phương châm giữ vững nguyên tắc nhưng mềm dẻo về sách lược và biện pháp.

Các tin đã đưa ngày: