Những mẩu chuyện từ sự phá cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lễ tân ngoại giao

06/09/2012

Trên thế giới có rất nhiều cuốn sách nói về các nghi lễ ngoại giao, nó trở thành một môn học chính thống trong các trường, lớp ngoại giao. Ở Việt Nam, lễ tân ngoại giao cũng tuân theo các quy định, thông lệ quốc tế nhưng mang nhiều sắc thái Việt Nam. Có thể nói người để lại dấu ấn sâu đậm nhất về phương diện này chính là Bác Hồ. Nói một cách đơn giản nhất, cái hồn của lễ tân ngoại giao Việt Nam hay lễ tân ngoại giao Hồ Chí Minh chính là "tính nhân văn", " tính con người", loại bỏ sự quan cách, bệnh hình thức phù phiếm.

Nếu ai đó đã từng được nghe về chuyện Bác Hồ mang theo quả táo từ quốc yến của Chính phủ Pháp khoản đãi để cho cháu bé nghèo ở cửa; tự Người vác trên vai tấm thảm do Tổng thống Ấn Độ tặng trên lễ đài cuộc mít tinh với hàng vạn người tham gia để chào mừng Người... sẽ thấy những cử chỉ "phá cách", đầy tính nhân văn của Bác trong các hoạt động ngoại giao.

Mỗi khi sang thăm Liên Xô, Bác thường được bạn bố trí ở biệt thự trên đồi Lênin hoặc ở ngoại ô Moscow. Tất nhiên sự phục vụ ở những nơi đó vô cùng chu đáo và trang trọng nhưng Bác lại không cho các cô phục vụ bưng thức ăn cho từng người mà yêu cầu để thức ăn trên nóc tủ búp phê, ai muốn ăn gì tự ra lấy, ăn xong tự dọn bát đĩa bẩn vào bếp. Điều này khiến phía bạn rất khó xử vì không bảo đảm nghi thức lễ tân, vả lại tới ăn còn có cả các nhà lãnh đạo Liên Xô. Bác nói, cứ làm như vậy, chắc các đồng chí ấy cũng thông cảm và làm theo. Quả nhiên các nhà lãnh đạo Liên Xô đến ăn cơm với Bác đều rất vui vẻ làm theo.

Một lần Đoàn đại biểu Quốc hội Bulgary sang thăm Việt Nam, dẫn đầu đoàn là ông Vưn-cô Tréc-van-cốp, nguyên là Tổng Bí thư BCH TW Đảng sau khi Đi-mi-trốp từ trần. Khi đoàn đi thăm tỉnh Hải Phòng thì ra một vụ việc động trời: khi đoàn xe của đoàn dừng lại để chờ tầu hỏa đi qua, anh em bảo vệ ta đã lên hết đường tầu để..."giải quyết vấn đề". Vừa mở cửa xe ra, thấy cảnh ấy, mặt đỏ như gấc, ông Tréc-van-cốp đóng sầm cửa lại và từ đó lầm lì không nói gì nữa. Khi biết được việc đó, Bác đã chỉ thị thi hành kỷ luật và thay toàn bộ lực lượng bảo vệ Đoàn. Sáng sớm hôm sau, khi Bác Hồ tới thăm ông bà Tréc-van-cốp thì ông bà vội ra đón Bác trong một tư thế vô tiền khoáng hậu về lễ tân ngoại giao: ông ấy vẫn mình trần, chỉ quấn chiếc khăn tắm, còn bà Ma-ri-a Đi-mi-trô-va mặc váy ngủ! Bác cùng ông Tréc-van-cốp ra sân thượng ngồi cho mát. Yên vị ông Tréc-van-cốp băn khoăn nói: đáng ra tôi phải đến chào đồng chí trước, theo chương trình là chiều nay, sao đồng chí lại đến bất ngờ thế này, vợ chồng tôi chưa kịp chuẩn bị gì cả. Đáp lại Bác nói: ở Việt Nam có câu: "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư", đồng chí đã từng giảng bài ở Trường Đại học Cộng sản Mat-xcơ-va, còn tôi đã từng đến nghe giảng ở đó, như vậy đồng chí là thầy của tôi, thầy đến nhà, trò phải chào thầy trước. Vả lại em gái nuôi của tôi là cô Ma-ri-a đến thì tôi phải gặp chứ. Sau đó ba người hàn huyên thân tình với nhau; mọi sự bực tức của ông bà đã tiêu tan hẳn.

Cử chỉ "phá cách lễ tân" có một không hai đó của Bác vừa thể hiện sự tinh tế đầy tính văn hóa Việt Nam, trọng tình, trọng nghĩa, không câu nệ lễ nghi, vừa là cách khéo léo giải tỏa mọi ưu phiền của khách. Học tập kinh nghiệm và áp dụng “phá cách” lễ tân ngoại giao của Hồ Chí Minh, phải kể đến nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan.

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan sang thăm Trung Quốc rất nhiều lần, trên các cương vị khác nhau và nhận thấy lễ tân Trung Quốc chu đáo đến tột cùng nhưng rất gò bó: ở Nhà khách Chính phủ là khu Điếu Ngư Đài thì đôi tay của anh không có việc gì để làm cả: ra cửa có người mở cửa, ra xe có người mở cửa xe, khăn ăn có người trải trên đùi, đi cắt tóc ngay nhà bên cạnh có người dẫn đi dẫn về, bơi thuyền có người đạp xe xung quanh hồ để dè chừng, bơi sông có lưới ở dưới...

Còn ở Việt Nam thì các vị khách, kể cả Hoàng gia, đều được đối xử thân tình, thoải mái, không bị chăm sóc quá mức và điều này rất hợp với bản tính con người muốn được tự do, thoải mái. Theo dòng "lễ tân Hồ Chí Minh" đó, lễ tân của ta thường thể hiện tinh thần "gần dân".

Ngay trong những năm chiến tranh mỗi khi đoàn nước ngoài tới thăm ta đều tổ chức cho bạn đi thăm các nhà máy, hầm mỏ, trường học, ruộng đồng, tiếp xúc với những người dân bình thường. Nhiều nước khác cũng làm như vậy thôi nhưng dường như đoàn ngoại giao nước ngoài khi đến với dân ta lại không quá xa cách. Khi Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô A.Cô-xư-ghin lần đầu tiên sang thăm nước ta, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã cùng ông đi bơi thuyền ở Hồ Tây, đi thăm Hợp tác xã Yên Sở, ở đó Chủ nhiệm Hợp tác xã đã biếu ông ấy con cá quả rất to để "bồi dưỡng"! Từ “bồi dưỡng” đó rất dân dã đã khiến người phiên dịch hồi đó (chính là nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan) phải vận dụng hết sức vốn ngoại ngữ của mình để lột tả ý nghĩa của nó.

Khi Việt Nam chủ trì Hội nghị cấp cao Á-Âu (ASEM), sau Lễ khai mạc, các Trưởng đoàn sẽ phải về Trung tâm Hội nghị quốc tế ở 13 Lê Hồng Phong họp. Lúc đầu lễ tân dự kiến bố trí xe buýt chở khách đi nhưng việc này rất lích kích, sau đó nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan đã quyết định tổ chức đi bộ từ hội trường Ba Đình sang, dọc đường bố trí các cháu học sinh mặc áo dài, cầm cờ hoa vẫy chào. Quả nhiên hình ảnh ấy đã gây ấn tượng mạnh mẽ đối với cả đoàn ngoại giao và người dân Hà Nội.

Khi ta chủ trì Cấp cao APEC ban đầu cũng có nhiều ý kiến cho rằng nên để các cơ quan, trường học nghỉ cho đỡ kẹt đường. Sau khi cân nhắc, lãnh đạo Nhà nước ta đã quyết định cứ để mọi sinh hoạt diễn ra bình thường. Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan cũng đã góp phần vào quyết định này vì nhớ tới Cấp cao Thượng Hải 2001, chính quyền sở tại đã cho dân trong các khu phố liên quan tới Hội nghị nghỉ làm, do đó đi xe giữa một thành phố hiện đại nhưng có cảm giác rất lạnh lẽo, cứ như đi trong một thành phố vừa bị dội bom. Tuy nhiên, sau đó Nhà nước ta đã quyết định cứ để người dân đi làm và sinh hoạt bình thường. Quả nhiên việc các đoàn xe đi trên đường phố Hà Nội giữa lòng người dân vẫn sinh hoạt bình thường, vui vẻ vẫy chào khách đã gây ấn tượng rất tốt đối với các vị khách khi đặt chân đến Việt Nam.

Theo chương trình đón Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào sang thăm chính thức nước ta, sau lễ đón tại Phủ Chủ tịch, đoàn ngoại giao hai nước sẽ hội đàm bên Trụ sở Trung ương Đảng phía đối diện, cùng nằm trên trục đường Hùng Vương. Ta đã bố trí cho lãnh đạo hai bên đi bộ sang, dọc đường đông đảo nhân dân cầm cờ hoa vẫy chào, tạo nên không khí rất gần gũi giữa lãnh đạo và người dân. Đồng chí Vũ Khoan cho biết: về sau này các bạn Trung Quốc mỗi khi gặp ông đều ca tụng "sáng kiến" đó.

Có thể khẳng định Hồ Chí Minh chính là bậc thầy của lễ tân ngoại giao. Chúng ta cần học hỏi và áp dụng có sáng tạo những kinh nghiệm đó để bảo đảm cho mọi việc của lễ tân ngoại giao diễn ra một cách trôi chẩy và hiệu quả nhất. Qua những kinh nghiệm của Người, có thể đúc rút ra hai phương châm cơ bản cần tuân thủ trong lễ tân ngoại giao: một là, phải có kế hoạch rất tỉ mỉ và phải kiểm tra kỹ lưỡng nhằm tránh trường hợp "sai một ly đi một dặm", có thể để lại những hệ quả khôn lường; hai là, dự liệu nhiều phương án khác nhau, kể cả tình huống xấu nhất, bất ngờ nhất để có sẵn phương án xử lý.

Các tin đã đưa ngày: