Hát trống quân Đức Bác : Một nét văn hóa đặc sắc của người dân Vĩnh Phúc

17/09/2019

Văn hóa là linh hồn của một dân tộc, thể hiện những nét riêng biệt, đặc sắc của dân tộc đó hay nói ở quy mô nhỏ là của một vùng miền, địa phương. Nhắc đến văn hóa phi vật thể tỉnh Vĩnh Phúc chúng ta không thể không nhắc đến điệu hát trống quân Đức Bác - Sông Lô: Một nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc gắn bó với người dân nơi đây như một tài sản vô giá được truyền từ đời này sang đời khác và có giá trị nghệ thuật rất lớn. 

Đức Bác bây giờ - Kẻ Lép ngày xưa là một xã ở ven sông Lô. Mỗi dịp đầu năm, nơi đây lại vang lên những câu hát trống quân chứa chan tình cảm nhưng cũng rất dí dóm, tươi trẻ. Theo các cụ cao tuổi trong làng thì dân ca trống quân Đức Bác đã có từ lâu, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hát trống quân được hình thành từ tích truyện của 2 làng ven sông là làng Kẻ Lép xưa (tức là xã Đức Bác) và làng Phù Ninh (thuộc xã Phù Ninh, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ). Trống quân Đức Bác chỉ được hát vào dịp đầu năm khi làng mở tiệc và mời đào bên kia sông là người Phù Ninh sang. 

Loại hình hát dân ca trống quân được chia làm 2 thể loại, đó là hát giao duyên và hát thờ. Trong đó, hát giao duyên gồm các làn điệu: Hát trống quân, hát mó cá, hát đúm, xin hoa đố chữ; hát thờ gồm các làn điệu: Giáo trống, giáo pháo, thơ nhang. Hát Trống quân đa số là hát theo vần điệu lục bát. Đặc điểm của hát trống quân Đức Bác có những tiết tấu, nhịp điệu riêng biệt mang đặc trưng của vùng trung du Bắc Bộ thường gắn với nhịp phách của trống nên nhịp điệu khá rõ ràng, mạch lạc, giống tiết tấu của trống hội. Điều thú vị, lôi cuốn của hát trống quân Đức Bác là sự kết hợp chặt chẽ giữa lời hát và tiết tấu. Trong sự đưa đẩy uyển chuyển, mềm mại của lời hát, người ta vẫn nhận ra kết cấu chặt chẽ của tổ chức câu hát. 

Lễ hội hát trống quân Đức Bác diễn ra trong 3 ngày đầu tháng 2 âm lịch hàng năm. Theo thông lệ, vào ngày mùng một, trai làng Đức Bác ăn mặc chỉnh tề để đón các cô đào từ xã Kim Đức, thành phố Việt Trì (Phú Thọ) sang sông. Hai bên hát múa làn điệu trống quân Đức Bác bằng những câu hát đối khéo léo. Và sau mỗi khúc hát đều được đệm bằng câu hát “kia hởi a trống quân”. Hát trống quân Đức Bác thuở xưa là phương tiện, cầu nối để những chàng trai, cô gái gửi gắm tình yêu thương cho nhau; đồng thời còn là phương tiện để những người cao tuổi trong làng giáo dục con cháu đạo làm người, tình yêu nước thương nòi; cũng qua những giai điệu âm nhạc cầu cúng mà chuyển lời thỉnh cầu đền thần linh cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. 

Với tính giản dị, mộc mạc, đời thường, hát trống quân có sức lan tỏa mạnh mẽ từ đời này sang đời khác. Tuy nhiên, từ những năm 1947, khi thực dân Pháp xâm lược, đình Đức Bác bị phá hủy, từ đó, hát trống quân cũng dần mai một và bị thất truyền. Hiểu được giá trị văn hóa tinh thần to lớn của làn điệu trống quân, sau hơn nửa thế kỷ bị thất truyền, đến năm 2002, xã Đức Bác tìm nhiều biện pháp để phục dựng lại văn hóa truyền thống của quê hương, đưa trống quân trở thành niềm tự hào của các thế hệ ở địa phương. Hiện toàn xã Đức Bác có 7 câu lạc bộ hát trống quân, trong đó, có 1 câu lạc bộ do xã quản lý, còn lại 6 câu lạc bộ là của các thôn. Tổng số hội viên là 200 người, người cao tuổi nhất là 63, người thấp tuổi nhất là 18. Xã có 3 người được công nhận là Nghệ nhân dân gian chuyên về hát trống quân. Tuy chưa được cấp một khoản kinh phí nào để duy trì hoạt động nhưng các hội viên đều tự nguyện đóng góp xây dựng quỹ hội, mua sắm trang phục và hoạt động rất tích cực, sẵn sàng tham gia biểu diễn phục vụ khi có các sự kiện hoặc lễ hội của địa phương cũng như của tỉnh, huyện. 

Cùng với nhiều làn điệu dân ca truyền thống khác trong cả nước, hát trống quân Đức Bác là một minh chứng cho đời sống văn hóa tinh thần đặc sắc, phong phú của người dân Việt Nam từ xa xưa. Có thể nói, môn nghệ thuật này đã trở thành “món ăn tinh thần” không thể thiếu của người dân địa phương mỗi dịp xuân về, là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo, bồi đắp tinh thần, giúp người dân địa phương cảm thấy lạc quan, yêu đời, thêm yêu quê hương, đất nước. Cùng với sự quan tâm của tỉnh và những nỗ lực trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của người dân và chính quyền địa phương, hy vọng tiếng hát trống quân sẽ mãi bay cao, bay xa, góp phần tôn vinh các giá trị văn hóa phi vật thể của dân tộc. 

Thanh Tú

 

Các tin đã đưa ngày: