Soọng Cô - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại Vĩnh Phúc

30/03/2021

Sẹng Thao mạo kẹn thao pha phát

Sẻng Lỷ mạo kẻn lỷ pha hoi

Sẹng Lay mạo kẹn lay thén thi

Sam chạc thai cô nả lói

Trên đây là một làn điệu Soọng Cô của người dân tộc Sán Dìu sống tại Vĩnh Phúc. Đây là loại hình trình diễn dân gian đặc sắc được hình thành từ trong lao động, sản xuất, sinh hoạt và được người Sán Dìu gìn giữ cho đến ngày nay.

Người dân tộc Sán Dìu tại Vĩnh Phúc có khoảng trên 34.000 người, cư trú rải rác quanh chân núi Tam Đảo, tại một số xã của các huyện: Bình Xuyên, Tam Đảo, Tam Dương, Lập Thạch và thành phố Phúc Yên. Người Sán Dìu có tiếng nói, chữ viết riêng và bản sắc dân tộc rất độc đáo, đa dạng, trong đó phải kể đến hát Soọng Cô đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đây là làn điệu dân ca đặc sắc của đồng bào dân tộc Sán Dìu, không chỉ được lưu giữ hàng trăm năm trong kho tàng văn hoá, văn nghệ dân gian của tỉnh Vĩnh Phúc mà còn được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2019.

Lễ đón bằng chứng nhận Soọng Cô của người dân tộc Sán Dìu tại Vĩnh Phúc là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. (Ảnh: internet)

 Theo tiếng Sán Dìu, Soọng có nghĩa là xướng, còn Cô nghĩa là ca. Với lời ca và giai điệu ngọt ngào, sâu lắng, Soọng Cô truyền tải những tâm tư, tình cảm và ước muốn của người Sán Dìu trong đời sống thường ngày. Hát Soọng Cô chủ yếu là phần đối đáp giao duyên, sau đó là phần hát trong đám cưới. Soọng Cô được hát theo sách, có bài bản sẵn. Người đi hát phải thuộc sách hát, họ dẫn câu hát trong sách ra để hát đố, người đáp cũng trích ra những câu hợp cảnh hợp tình để hát đáp câu hỏi. Họ hát những câu hát nói về tình yêu lứa đôi, thiên nhiên, ca ngợi tình nghĩa thuỷ chung vợ chồng, ca ngợi công lao ông bà, cha mẹ, răn dạy con người sống có đức, có nhân, có hiếu… khi cất lên nghe thật dặt dìu, réo rắt, lúc ngân cao, lúc trầm ấm làm say đắm lòng người. 

 Những câu hát Soọng Cô không bị giới hạn bởi thời gian, không gian, hoàn cảnh. Người ta có thể hát Soọng Cô trong một đêm hay nhiều đêm, hát trong nhà, hát khi đi làm nương hay trong các lễ hội, bên suối, trên rừng, dưới nương.... Môi trường diễn xướng của Soọng Cô là lối hát có tính cộng đồng được thể hiện qua đối đáp giữa chủ và khách, giữa làng này với làng kia, giữa nam và nữ. Không gian diễn xướng được mở rộng phạm vi liên thôn, liên xã, liên huyện và thậm chí là liên tỉnh. Vì vậy, hát Sọong Cô đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc Sán Dìu.

 Người dân tộc Sán Dìu biểu diễn hát Soọng Cô tại Lễ hội Tây Thiên

Hiện nay, số nghệ nhân người Sán Dìu còn nắm giữ và thực hành di sản Soọng Cô không còn nhiều, chủ yếu ở độ tuổi trung niên và người già. Do vậy, công tác bảo tồn và phát triển Soọng Cô được sự quan tâm của các cấp, các ngành trong tỉnh. Nhiều câu lạc bộ Soọng Cô được thành lập và thường xuyên tổ chức các các lớp truyền dạy, giao lưu nhằm tạo môi trường, không gian cho các hội viên và nghệ nhân thực hành, biểu diễn, đồng thời, truyền dạy cho thế hệ trẻ nhằm góp phần bảo tồn, gìn giữ làn điệu dân ca vô cùng đặc sắc này./.

Vân Ly

 

Các tin đã đưa ngày: